SolarVizyon2025 etkinliğinin 5. oturumunda konuşan Güneşder Yönetim Kurulu Başkanı Mehmet Özer, güneş enerjisi sektörünün ilk yatırımcılarını temsil eden derneğin perspektifinden, lisanssız elektrik üretiminde yaşanan geriye dönük mevzuat değişikliklerini ve 10 yıllık alım garantisi süresini dolduran santrallerin karşı karşıya kaldığı belirsizliği değerlendirdi. Özer, Güneşder adına yaptığı konuşmada, yerli sermayenin Romanya, İtalya ve Vietnam gibi ülkelere kaçtığını vurguladı.
Konuşmasına tarihsel bir perspektif sunarak başlayan Özer, 2012 ve 2013 yıllarında henüz bankaların bile güneş enerjisine kredi vermeye çekindiği, teknolojinin rüştünü ispatlamadığı bir dönemde risk alarak yatırım yapan 5.1.c kapsamındaki lisanssız santral yatırımcılarını “sektörün cengaverleri” olarak tanımladı. O dönemde devlet yetkililerinin teşvikiyle ve 13.3 dolar/cent alım garantisine güvenilerek yaklaşık 7.000 MW’lık bir kapasitenin hayata geçirildiğini hatırlatan Özer, yatırımın dördüncü veya beşinci yılında oyunun kurallarının değiştiğini belirtti. Özellikle EPDK’nın 699 sayılı kurul kararıyla yatırımcılara verilen ve 10 yıl boyunca sabit kalacağı öngörülen dağıtım bedeli formülünün bir gecede iptal edildiğini, bunun sonucunda bedellerin dört katına çıktığını ve yatırımcıların mali tablolarının altüst edildiğini ifade etti. Bu konuda açılan yüzlerce davanın yatırımcı aleyhine sonuçlanmasının sektörde derin bir güven bunalımı yarattığını dile getirdi.
Mehmet Özer, günümüzde benzer bir sürecin öz tüketim modeline dayalı 5.1.h lisanssız santraller için de yaşandığına dikkat çekti. Yatırımcıların mevcut yönetmeliklere güvenerek fizibilite yaptığını, ancak sonradan gelen aylık mahsuplaşmadan saatlik mahsuplaşmaya geçiş gibi düzenlemelerle amortisman sürelerinin 7 yıldan 20 yıla çıktığını belirten Özer, bu istikrarsızlığın Türkiye’nin yatırım ortamına zarar verdiğini savundu. Enerji bürokrasisinin sürekli yeni türler ve karmaşık mekanizmalar icat ettiğini belirten Özer, 10 yıllık süresi dolan santraller için halihazırda çıkmış ancak 3-4 yıldır uygulanmayan iki ayrı kanun bulunduğunu hatırlattı. Sektörün beklentisinin netlik ve serbest piyasa koşullarına tam entegrasyon olduğunu vurguladı.
Güneşder olarak kamu otoritelerine iki temel çözüm önerisi sunduklarını aktaran Özer, bunlardan ilkinin santrallere makul bir bedel (örneğin 100 bin dolar) karşılığında “gerçek lisans” verilmesi olduğunu söyledi. Bu sayede devletin yaklaşık 700 milyon dolar gelir elde edebileceğini ve santrallerin serbest piyasa oyuncusu olarak istedikleri fiyattan satış yapabileceğini belirtti. İkinci öneri olarak ise lisans bedeli almak yerine yatırımcılara depolama yatırımı zorunluluğu getirilmesini, böylece şebeke esnekliğine ve arz güvenliğine katkı sağlanmasını önerdiklerini ifade etti. Ancak bürokrasinin bu önerilere sıcak bakmadığını, bunun yerine santrallere lisans verilse dahi satış fiyatlarına YEKDEM tavanı veya PTF sınırlaması getirilerek “hibrit ve kısıtlı” bir yapı kurulmaya çalışıldığını aktardı.
Özer, finansal sürdürülebilirlik konusuna da değinerek, 10 yılını dolduran ve teşvikli fiyattan çıkan bir santralin brüt gelirinin yıllık 50 bin dolar seviyelerine düşeceğini, ancak sadece güvenlik personeli giderlerinin bile yıllık 36 bin doları bulduğunu hesapladı. Bakım, onarım, sigorta ve vergi giderleri de eklendiğinde yatırımcıya neredeyse hiçbir kar kalmayacağını, bu durumun 10 yaşındaki yaşlanmış santrallerin bakımının yapılamamasına ve tesislerin çürümeye terk edilmesine yol açacağı uyarısında bulundu. Toplayıcılık modelinin de bu düşük marjlar nedeniyle mucizevi bir çözüm olamayacağını savundu. Konuşmasının sonunda Mehmet Özer, bakanlık yetkilileriyle yaptıkları son görüşmelere dayanarak, 10 yılı dolan santrallerin durumunu netleştirecek kanun ve Cumhurbaşkanlığı kararının önümüzdeki 45 ila 60 gün içinde yayınlanmasının beklendiğini duyurdu.