Solarbaba tarafından İzmir’de düzenlenen MeskenGES Kongresi’nin ilk oturumunda, Elif Seda Akça’nın moderatörlüğünde kürsüye çıkan Sowi Enerji Kurucusu ve Genel Müdürü Özgün Calayoğlu, ev tipi güneş enerjisi (Mesken GES) yatırımcılarının ve EPC (Mühendislik, Tedarik, Kurulum) firmalarının kanayan yarası olan bürokrasi çıkmazını çarpıcı örneklerle masaya yatırdı.
Sektörde 750’nin üzerinde tamamlanmış ve 150’nin üzerinde devam eden projesiyle Ege Bölgesi’nin en aktif EPC firmalarından biri olan Sowi Enerji’nin sunumu, “Türkiye’de çatılara güneş paneli kurmak teknik değil, tamamen bürokratik bir mücadeledir” gerçeğini gözler önüne serdi.
1 Günlük İşe, 9 Aylık Kağıt Kürek Bekleyişi Calayoğlu’nun sunumundaki en çarpıcı veri, zaman paradoksu üzerineydi. Fiziksel kurulumunun sadece 1 veya 1,5 gün sürdüğü bir mesken GES projesi, başvuru aşamasından kabul aşamasına kadar tam 12-13 farklı ve zorlu bürokratik adımdan geçmek zorunda. Ortalama 6 ay ile 1 yıl arasında süren bu bürokrasinin yatırımcıyı nasıl sistemden soğuttuğu, Marmaris’te yaşanan bir örnekle anlatıldı: “Sözleşme aşamasına geldiğimiz bir yatırımcımız, 3 yıl sonra taşınmayı planladığını, kurulum için 9 ay bürokrasiyle kaybedeceğini öğrenince GES yapmaktan tamamen vazgeçti”.
Ayrıca süreç henüz “Çağrı Mektubu” aşamasında bile tıkanabiliyor. İkiz villalarda çatılar bağımsız olsa dahi komşudan noter onaylı muvafakatname istenmesi veya noterde vekalet verilirken ekstra “imza beyannamesi” talep edilmesi yatırımcıyı yoran ilk engeller olarak öne çıkıyor.
Belediyelerde Harç Uçurumu ve “Kayıp Mimar” Vakaları Bürokratik sürecin en büyük darboğazını ise yerel yönetimler (belediyeler) oluşturuyor. İzmir’in birbirine çok yakın ilçelerinde bile (Urla, Çeşme, Narlıdere) tamamen farklı evrak listeleri talep ediliyor.
Oturumda paylaşılan sahadan trajikomik örnekler, mesken GES’in önündeki engellerin boyutunu gösteriyor:
294.000 TL’lik Uygunluk Harcı: Torbalı’da 30 kW’lık bir projenin, belediyenin talep ettiği 294.000 TL tutarındaki “GES Uygunluk Harcı” nedeniyle iptal olduğu, yatırımcının panellerini sökmek zorunda kaldığı belirtildi. Oysa farklı ilçelerde bu harçlar sıfır lira ile 30.000 TL arasında değişebiliyor.
Mimarı Bekleyen Projeler: Çatısına panel kurmak isteyen bir vatandaş, binanın orijinal mimarından “uygunluk görüşü” almak zorunda. Calayoğlu, mimarın vefat etmiş, yurt dışına taşınmış veya çeşitli nedenlerle görüş alınamaması durumlarında dahi Mimarlar Odası’ndan “vekil mimar” atanmasının beklendiğini ve projelerin sadece bu yüzden 8 ay kilitlendiğini ifade etti.
Fazladan Bir Pencere Yüzünden Ret: Yine Torbalı’da ruhsatlı bir binanın çatısına yapılan GES başvurusunun, ofis alanında projede görünmeyen “fazladan bir pencere” olduğu gerekçesiyle uygunluk alamadığı vurgulandı.
Sahadaki Tecrübe Eksikliği ve Onay Süreci Zorlukları Dağıtım şirketleri ve itfaiye onay süreçleri de standardizasyondan oldukça uzak. Calayoğlu, İzmir İtfaiyesi’nin çözüm odaklı yaklaşımını överken, bazı bölgelerde teknik ekiplerin güneş enerjisi sistemlerine yeterince hakim olmamasından kaynaklanan değerlendirme farklılıkları yaşanabildiği aktarıldı.
Kurulum bittikten sonraki TEDAŞ/Dağıtım Şirketi geçici kabul sürecinde ise kişiye bağlı standartlar dikkat çekiyor. Foça bölgesinde yaşanan bir örnekte, iş güvenliği endişeleri nedeniyle çatı incelemesinin sağlıklı yürütülemediği ve bunun projede gecikmeye neden olduğu ifade edildi. Ayrıca aynı bölgede görev yapan farklı mühendislerin birbiriyle çelişen revizyon taleplerinde bulunması, firmaların haftalarını çalıyor.
Sowi Enerji’nin Çözüm Reçetesi Özgün Calayoğlu, bu “bitmeyen sürecin” çözümü için Sowi Enerji’nin önerilerini net bir şekilde sıraladı:
EPC Firmalarının Lisanslandırılması: Tıpkı doğalgaz firmalarında olduğu gibi, yetkin EPC firmalarına lisans verilerek sorumluluğun onlara yüklenmesi ve süreçlerin hızlandırılması.
Çağrı Mektubu ve Proje Sürelerinin Kısaltılması: Sadece 5 evraklı bir çağrı mektubu başvurusunun sonuçlanması için 2 ay beklemek yerine, bu sürecin dijitalleşerek birkaç güne indirilmesi. Dağıtım şirketlerinde tek tip ve standart bir proje onay sistemine geçilmesi.
Belediye Uygulamalarının Standartlaşması: Belediyelerin talep ettiği evrakların ve harç bedellerinin Türkiye genelinde (kW bazlı) tek bir standarda bağlanması.
Meskenlerde İtfaiye Onayının Kaldırılması: Risk barındırmayan standart müstakil evlerde itfaiye onay sürecinin tamamen kaldırılarak veya teknik bir uygulamaya dönüştürülerek sürecin sadeleştirilmesi.
Sonuç: Sowi Enerji’nin paylaştığı bu çarpıcı tablo; Türkiye’nin Mesken GES potansiyeline ulaşabilmesi için güneş panellerinin verimliliğinden çok, bürokrasinin verimliliğini artırması gerektiğini açıkça ortaya koyuyor. Sektör temsilcilerine göre çözüm; süreçlerin dijitalleşmesi, standartlaşması ve kurumlar arasında uygulama birliğinin sağlanmasında yatıyor.