Uluslararası Enerji Ajansı’nın (IEA) yayımladığı son analiz, küresel elektrik talebinin önümüzdeki beş yıl boyunca her yıl %3,6 oranında artacağını öngörüyor. Bu devasa artışın yarısının 2030 yılına kadar yenilenebilir enerji kaynakları ve nükleer enerji santralleri tarafından karşılanması beklenirken, özellikle güneş paneli teknolojilerindeki maliyet düşüşü bu dönüşümün lokomotifi oluyor. Ancak rapor, mevcut elektrik şebekelerinin bu hızlı büyümeye ayak uydurabilmesi için yatırımların %50 oranında artırılması gerektiği konusunda ciddi uyarılarda bulunuyor. Kömürün payı azalırken, yapay zeka ve veri merkezleri talebi tetikleyen yeni unsurlar olarak öne çıkıyor.
Paris merkezli IEA tarafından hazırlanan “Elektrik 2026” raporuna göre, dünya genelinde elektrik tüketimi 2030 yılına kadar adeta iki Avrupa Birliği büyüklüğünde bir artış gösterecek. Yenilenebilir kaynaklardan elde edilen elektrik üretiminin her yıl yaklaşık 1.050 teravatsaat (TWh) artması beklenirken, bu büyümenin 600 TWh’den fazlası tek başına güneş enerjisinden gelecek. Güneş hücresi üretimindeki maliyet avantajları ve pek çok bölgedeki hızlı benimsenme oranı, bu teknolojinin dünya genelinde yaygınlaşmasını hızlandırıyor.
Enerji piyasalarındaki bu dönüşüm, fosil yakıtların hakimiyetini de sarsıyor. Kömürün küresel elektrik talebindeki payının %34’ten %27’ye gerileyeceği tahmin edilirken, nükleer enerjinin özellikle Çin merkezli olarak sınırlı bir büyüme sergilemesi bekleniyor. Küçük modüler reaktörler (SMR), hem kamu hem de teknoloji devleri gibi özel sektör aktörlerinden büyük ilgi görse de, bu teknolojinin başarısı devlet desteklerine, yasal düzenlemelere ve sürekli inovasyona sıkı sıkıya bağlı kalmaya devam ediyor.
Raporda dikkat çekilen en kritik noktalardan biri, elektrik şebekelerinin durumu olarak öne çıkıyor. Yenilenebilir enerji ve depolama projelerinde yaklaşık 2.500 gigavatlık bir kapasitenin, şebeke yetersizliği nedeniyle bekletildiği belirtiliyor. Mevcut şebeke yatırımlarının üretim kapasitesinin çok gerisinde kalması, sistemde ciddi tıkanıklıklara yol açıyor. Uzmanlar, öngörülen talebi karşılamak için yıllık şebeke yatırımlarının bugünkü 400 milyar dolar seviyesinden %50 oranında artırılmasının şart olduğunu vurguluyor.
Talep tarafında ise binalar ve hafif sanayi en büyük payı alırken, yapay zeka, veri merkezleri ve elektrikli araçlar en hızlı büyüyen alanlar arasında yer alıyor. 2024 yılı itibarıyla küresel elektrik talebinin ekonomik büyümenin önüne geçmesi, “Elektrik Çağı” olarak adlandırılan yeni bir dönemin başlangıcı kabul ediliyor. Bu süreçte Çin, küresel talep artışının neredeyse yarısını karşılarken, Hindistan ve Güneydoğu Asya’nın da önümüzdeki on yılda enerji talebinin ana itici güçleri olacağı öngörülüyor.
Enerji uzmanları, yenilenebilir enerjinin nükleer santrallere göre çok daha hızlı devreye girdiğine dikkat çekiyor. Veriler, güneş enerjisi kurulumlarının yeni nükleer santrallere göre 100 kat, rüzgar enerjisinin ise 25 kat daha hızlı gerçekleştiğini gösteriyor. Tek bir nükleer santralin inşasının 17 yılı bulabildiği bir ortamda, yenilenebilir enerji her iki günde bir, nükleer enerjinin yıllık net kapasitesi kadar güç ekleyerek iklim hedefleri için daha rekabetçi ve uygulanabilir bir seçenek sunuyor.