Almanya’daki FernUniversität Hagen tarafından yürütülen yeni bir araştırma, Avrupa’nın enerji planlamasında kritik bir “kör nokta” olan güneş geri tepme etkisinin (solar rebound effect) ciddi maliyetlere yol açabileceğini ortaya koyuyor. Çatı tipi güneş paneli kuran hanelerin, elektrik üretimini kendileri sağladıkları için tüketim alışkanlıklarını artırmasıyla ortaya çıkan bu durumun, 2050 yılına kadar Avrupa’nın toplam elektrik talebini %5,1 oranında artırabileceği öngörülüyor. Bu ek yükün enerji sistemine yıllık maliyetinin ise 23,5 milyar avroya kadar ulaşabileceği ve altyapı ihtiyaçlarını kökten değiştirebileceği belirtiliyor.
FernUniversität Hagen araştırmacıları Mensur Delic ve Michael Bucksteeg, güneş enerjisi sistemlerinin hane halkı üzerindeki etkilerini Avrupa genelini kapsayan bir optimizasyon modeliyle inceledi. Nature Energy dergisinde yayımlanan çalışmaya göre, güneş paneli kurulumundan sonra tüketicilerin enerji kullanımını artırması, 2050 yılına kadar kıta genelinde 63 TWh ile 314 TWh arasında ek bir elektrik talebi oluşturabilir. Bu artışın karşılanabilmesi için gereken yenilenebilir enerji üretimi ve şebeke esnekliği yatırımları, 2030-2050 yılları arasında her yıl milyarlarca avroluk ek sistem maliyeti doğurma potansiyeline sahip.
Araştırmacılar, mevcut resmi enerji senaryolarında ve emisyon azaltma planlarında bu geri tepme etkisinin hesaba katılmadığına dikkat çekiyor. Tüketimdeki artışın sadece miktarı değil, gerçekleştiği zaman dilimi de sistem dengesi açısından büyük önem taşıyor. Haneler ek tüketimi güneşli saatlerde gerçekleştirdiğinde sistem bu yükü düşük maliyetle absorbe edebilirken; tüketimin akşam saatlerine veya kış dönemine kayması, daha fazla rüzgar enerjisi, batarya depolama ve maliyetli hidrojen yedekleme sistemlerine olan ihtiyacı artırıyor.
Çalışma ayrıca bu durumun toplumsal adalet boyutuna da değiniyor. Artan sistem maliyetleri, yüksek elektrik fiyatları aracılığıyla tüm tüketicilere yansıtılıyor. Bu durum, kendi güneş paneli sistemini kuracak maddi imkanı olmayan hanelerin, başkalarının artan tüketim maliyetlerini de üstlenmek zorunda kalması gibi eşitsiz bir tablo ortaya çıkarıyor. Uzmanlar, bu maliyet artışını dizginlemek için politika yapıcıların acilen harekete geçmesi gerektiğini vurguluyor.
Çözüm önerisi olarak, tüketicilerin esnek tüketimlerini güneşli saatlere kaydırmasını sağlayacak dinamik tarife modelleri ve teşvik mekanizmaları öneriliyor. Eğer hane halkı tüketimi güneş enerjisi üretiminin zirve yaptığı anlara yönlendirilebilirse, ek altyapı ihtiyacı ve maliyetler önemli ölçüde sınırlandırılabilecek. Ayrıca sınır ötesi şebeke entegrasyonunun artırılmasının, yerel depolama ihtiyacını azaltarak sistem maliyetlerini düşüreceği ifade ediliyor.
Daha önce İsviçre’deki Bern Üniversitesi tarafından yapılan araştırmalar da benzer şekilde, ev tipi güneş paneli kurulumunun hane halkı elektrik tüketimini %11’e kadar artırabildiğini göstermişti. Avustralya ve Vietnam gibi ülkelerden gelen verilerle de desteklenen bu fenomen, güneş enerjisine geçişin sadece teknolojik bir dönüşüm değil, aynı zamanda yönetilmesi gereken ciddi bir davranışsal değişim olduğunu kanıtlıyor.