Danista Capital Partners'dan Burak Yitgin, 4. Enerji Depolama Zirvesi’nde lisanssız güneşin gelir modelini finansman ve enerji yönetimi gözünden değerlendirdi. 23 yıl düşünce kuruluşu, sekiz yıl IPŞ deneyimi ve Sabancı Üniversitesi’nde yedi yıldır enerji piyasaları dersi veren Yitgin, saatlik mahsuplaşmayı İstanbul’da beklenen ama yıkıcı bir depreme benzetti. Türkiye son kullanıcıyı yılda 20–25 milyar dolar sübvansiyonla destekliyor; konut elektriği fiyatı sekiz yılda yüzde 70 düştü ve Avrupa’nın onda biri seviyesine indi. Sinyal bozulunca verimsiz tüketim arttı. 15–16 GW civarındaki lisanssız güneş büyük ölçüde kurumsal finansmanla kuruldu, proje finansmanıyla değil. Aylık model bitti; artık üretim-tüketim optimizasyonu zorunlu.
“Finansal modeller tamamen kırılmadı çünkü tesisler proje finansmanıyla kurulmamıştı. Ama artık her üretici-tüketici piyasa katılımcısı olmak zorunda.”
Makro tablo net. Yıllık 202 milyar dolarlık açık, politika yapıcıyı kazancı daraltmaya itiyor. Saatlik düzene geçiş geri dönüş sürelerini yüzde 30–50 uzattı. Endüstriyel elektrik Avrupa’nın en ucuzu ama çatı optimizasyonu zayıf. 100 MW’lık bir tesis (yaklaşık 60 milyon dolar yatırım) artık eski Excel’le yönetilemez. Bankalar lisanslı projelere 22 yıla kadar kredi açabiliyor; lisanssızda yerel bileşen kullanımı yabancı finansmanı kısıtlıyor. Yitgin’in önerisi lisanslı oyuncu olmaya yönelmek ve depolamayı GES/BES entegrasyonuyla sisteme katmak. Üretim fazlası tarife grubu fiyatından satılıyor; bazı aylarda endüstriyel tarife piyasa takas fiyatının üzerinde. SKTT değişmezse bir yılda yüzde 40, iki yılda yüzde 80 eriyor; politika enflasyonla emdi ama optimizasyon sinyali net.
Depolama basit bir kurtarıcı değil. Batarya ancak maliyet yeterince düşerse (örnek hesapta 58.000 dolar/MWh başabaş) değer katıyor. Doğru fizibilite şart. Aylık mahsupta şebeke sanal batarya işlevi görüyordu; saatlik düzende o bitti. Fazla üretim ve yüksek PV yönetimi için enerji, finansal ve operasyonel optimizasyon önümüzdeki 1–2 yılın odağı. Her lisanssız üretici-tüketici fiilen piyasa oyuncusu haline geliyor. Yitgin’in kapanış notu: “Öğrenerek ilerleyin, lisanssız seyahat gibi.” Avrupa tarzı PPA modelleri ve lisanslı yapıya geçiş, uzun vadeli finansman kapısını açıyor. Aksi halde saatlik rejim, kurumsal kredibiliteyle ayakta duran tesisleri optimizasyonsuz bırakır ve geliri eritir.