CLA Partners kurucu avukatı Çiğdem Dilek, 4. Enerji Depolama Zirvesi’nin ikinci oturumunda depolamalı yatırımı bir teknoloji tercihi olarak değil, sözleşmeyle kimin hangi riski üstleneceğine dair bir yapı kararı olarak ele aldı.
Mesajı netti: Son yıllarda fon var ama pahalı; birçok proje ya zayıf finanse ediliyor ya da yüksek faizle ilerliyor. Bu ortamda bankanın baktığı şey mevzuatın neye izin verdiği ve yatırımın hukuki iskeletinin nasıl kurulduğu. Dilek’e göre depolama yatırımları fiilen üç kurguda yürüyor: yatırımcının doğrudan EPC ile anahtar teslim kurduğu model, ESCO / yap-işlet-devret tipi uzun vadeli hizmet bedeli modeli ve sektörde hızlanan santral/ön lisans devirleri.
EPC tarafında risk yatırımcının ve onun bankasının omzunda. Batarya hücresi bütçenin büyük kısmını oluşturduğu için fiyat riski, hammadde endeksine bağlı kademeli revizyon maddesi olmadan sözleşmede boşluk bırakıyor. Performans garantileri —kurulu kapasite, round-trip verim, döngü ömrü— ölçülebilir ve denetlenebilir yazılmalı; aksi halde ihtilafta taraflar “ne ölçüldü?” tartışmasına düşüyor. Tedarik zincirinde ihracat kısıtı ve boğazların kapanması artık teorik değil, öngörülebilir bir risk kategorisi; bunun mücbir sebep mi hardship mı sayılacağı EPC metninde tanımlanmalı. Kabul testleri de aynı netlikte olmalı: hangi parametre, hangi yöntemle. Dilek yatırımcı tarafında durarak performans yükünün esas olarak EPC’de kalması gerektiğini savundu.
Bankanın depolamaya bakışı ise tek cümlelik bir “avantaj” değil. Asıl ayrım, bataryanın YEKDEM’li RES/GES’e destekleyici bileşen mi yoksa GÖP-GİP arbitrajı ve dengeleme üzerinden merchant varlık mı olduğunda ortaya çıkıyor. Destekleyici depolamada bu yıl artan YAT/yük atma talimatları somut örnek: yatırımcı en yüksek fiyatlı saatlerde santrali kapatmak zorunda kalıyor; batarya curtailment’ı yumuşatıp efektif kapasite faktörünü ve DSCR görünümünü güçlendirebiliyor, teminat paketine girecek somut bir varlık da oluşturuyor. Bağımsız/merchant depolamada gelir YEKDEM’e göre çok daha öngörülemez; risk primi yükseliyor, kaldıraç düşüyor, teknoloji ve tedarikçi karşı taraf riski ekstra katman açıyor. Dilek yine de depolamasız konvansiyonel santrale kıyasla, doğru kurgulanmış depolamalı tesisin banka nezdinde daha avantajlı durabileceğini; katılım bankacılığında murabaha ve icara gibi yöntemlerin de masada olduğunu söyledi.
ESCO modelinde risk yatırımcıdan yükleniciye kayıyor ama hukuki karmaşıklık artıyor. Şimdiye kadar model ağırlıkla lisanssız öz tüketim ve SKDM baskısındaki sanayicide görüldü; Dilek lisanslı depolamada da örneklerin çoğalmasını bekliyor. Burada banka yatırımcıyı değil ESCO’yu finanse ediyor. 7–15 yıllık hizmet bedeli sözleşmesi PPA benzeri nakit akışı yaratıyor; bedel üretime endeksli mi yoksa sabit kullanılabilirlik ödemesi mi, risk paylaşımını bu formül belirliyor. ESCO finansman, tedarik, mühendislik ve işletmeyi üstlenirken yatırımcıdan güçlü teminat ve erken fesihte yatırım maliyetinin tazminini istiyor. Müzakere çoğu dosyada bir ila üç-dört ay sürüyor. Tedarikçi şeffaflığı da kritik: ESCO’nun batarya tedarikçisiyle sorunu zincirleme yatırımcıyı vurabiliyor.
Üçüncü hat, ön lisans ve proje devri. Elektrik Piyasası Lisans Yönetmeliği ön lisans aşamasında pay devrini kural olarak yasaklıyor; EPDK onayı olmadan yapılan hareket ön lisans iptaline kadar gidebiliyor. Sektörde el değiştiren dosyaların bir kısmının hukuki zemininin zayıf olduğu uyarısı buradan geliyor. Legal DD’de geçmiş pay hareketlerinin EPDK uygunluğu, saha hakları, lisans-izin geçerliliği ve mevcut EPC/ESCO-finansman kısıtları ilk kontrol noktası. Hisse devir sözleşmesinde beyan-garantiler, yanlış beyan tazminatı, kapanış şartı olarak EPDK onayı ve üçüncü taraf rızaları yazılmadan işlem kapanmamalı.
Dilek’in kapanışı formül gibiydi: EPC mi ESCO mu sorusunun tek doğru cevabı yok; tercih yatırımcının risk iştahına, sermaye yapısına ve depolamanın projedeki rolüne bağlı. Risk yok olmuyor, taşınıyor. Garantili gelir mekanizması kurulmamışsa model değiştirmek belirsizliği silmiyor. Finansmana giden yolda asıl belirleyici sözleşme tasarımı —performans garantisi, gelir formülü, hizmet bedeli ve teminat paketi. Depolamalı yatırımın bankaya anlatılabilmesi, slayttaki megavattan önce bu maddelerin ölçülebilir yazılmasına bağlı.