SolarBaba YouTube kanalında Elif Seda Akça moderatörlüğünde gerçekleştirilen canlı yayının konukları, global teknoloji firması Solplanet’in MENA Direktörü Hüseyin Büyükpektaş ve Saha Operasyonları Yöneticisi Mehmet Rençber oldu. Yayında, 1 Mayıs itibarıyla lisanssız elektrik üretim tesisleri için yürürlüğe giren “saatlik mahsuplaşma” uygulamasının sektördeki ezberleri nasıl bozduğu, yatırımcıların yaşayacağı handikaplar ve bu yeni dönemin can simidi olan yapay zeka destekli enerji depolama (PCS) çözümleri detaylıca masaya yatırıldı.
Saatlik Mahsuplaşma ile Değişen Paradigma: “Sadece Üretmek Yetmiyor”
EPDK’nın yeni yönetmeliğiyle, özellikle 12 Mayıs 2019’dan sonra çağrı mektubu alan ticari ve endüstriyel tesisler için üretim ve tüketim verilerinin aylık bazda değil, her bir saat dilimi için kendi içinde netleştirileceği döneme girildi. Büyükpektaş’ın ifadelerine göre; geçmişte yatırımcılar gündüz ürettikleri fazla elektriği şebekeye verip gece tüketimleriyle mahsuplaşabiliyor ve şebekeyi devasa, ücretsiz bir batarya gibi kullanabiliyorlardı. Ancak yeni sistemde, o saat içerisinde üretilen fazla enerji anında tüketilmezse ya çok düşük bir bedelle şebekeye satılacak ya da sınırlar aşıldığında bedelsiz olarak YEKDEM’e aktarılacak. Bu durum, sektördeki “çatıma sığabildiği kadar büyük santral kurayım” anlayışını bitirirken, “sadece üretmek yetmiyor, anlık olarak doğru yönetmek gerekiyor” stratejisini merkeze taşıdı.
9 Günlük Bayram Tatili Krizi ve Kapanan Şalterler
Saatlik mahsuplaşmanın yatırımcı üzerindeki en somut etkisi, yaklaşan 9 günlük bayram tatili senaryosu üzerinden tartışıldı. Fabrikaların kapalı olması nedeniyle tüketimin neredeyse sıfıra indiği, ancak güneşli günlerde üretimin zirve yaptığı bu gibi uzun tatil dönemlerinde, üretilen on binlerce kilovatsaat enerji bedelsiz olarak şebekeye gidecek. Büyükpektaş, bazı sanayicilerin şebekeye bedavaya enerji vermemek için bu tür tatil günlerinde santrallerinin invertör gücünü kısıp üretim yapmayı durdurmayı (şalter kapatmayı) düşündüğünü, bunun da ülke ekonomisi ve temiz enerji hedefleri adına ciddi bir kayıp yaratacağını vurguladı.
Enerji Yönetimi ve Yük Kaydırma Stratejileri
Peki yatırımcılar ne yapmalı? Depolama sistemlerinin tek başına tüm sorunu çözmeyeceğini belirten uzmanlar, tüketim alışkanlıklarının baştan aşağı değişmesi gerektiğinin altını çizdi. Ağır üretim proseslerinin, kompresör veya su pompası gibi cihazların çalışma saatlerinin gündüze (güneşin yoğun olduğu saatlere) kaydırılması ve elektrikli araç şarj istasyonlarının gündüz şarj edilecek şekilde organize edilmesi kritik bir zorunluluk haline geldi. Yatırımların artık “terzi işi” planlanarak, yapay zeka tabanlı üretim-tüketim optimizasyonlarıyla desteklenmesi gerekiyor.
Solplanet PCS Çözümleri: Esnek, Güvenli ve Otonom Depolama
Güneş enerjisini doğru saatte kullanabilmenin anahtarı olan batarya sistemleri konusunda Mehmet Rençber, Solplanet’in “Güç Konversiyon Sistemi” (PCS) çözümlerini tanıttı. Doğrudan AC (alternatif akım) tarafına bağlanan bu PCS cihazlarının en büyük özelliği, güneş enerjisi panellerinin olmadığı tesislerde dahi (örneğin hastaneler veya laboratuvarlardaki jeneratör ve UPS sistemlerinin yerine) kullanılarak enerji yönetimini üstlenebilmesi.
Yüksek Kapasite ve Paralelleme: 125 kW güç ve 261 kWh batarya (yaklaşık 5 adet batarya modülü) kapasitesine sahip all-in-one cihazlar, 10 adede kadar yan yana bağlanarak 1 MW güç ve 2.6 MWh devasa depolama kapasitelerine ulaşabiliyor.
Üç Kademeli Güvenlik: Duman sensörü, yangın sensörü ve acil durum güç kesici sistemleriyle üç yönlü endüstriyel güvenlik sağlanıyor.
Arbitraj ve Talep Kontrolü: Sistem, yatırımcısına herhangi bir manuel müdahale gerekmeden, belirlenen senaryolara göre enerjiyi ucuz olduğu saatlerde depolayıp, tüketimin arttığı (veya güneşin olmadığı) saatlerde sisteme geri vererek (arbitraj) maksimum fayda sağlıyor.
7/24 Kesintisiz Çalışan Tesislerin (5.1.c) Durumu
Yayının soru-cevap bölümünde, vardiyalı sistemle 7/24 çalışan sanayi tesislerinin durumu değerlendirildi. Bu tesisler her ne kadar gece güneşten faydalanamasa da, şayet gündüz ürettikleri enerjinin tamamını anlık olarak makinelerinde tüketebiliyorlarsa (örneğin GES sadece toplam ihtiyacın %30’unu karşılıyorsa) saatlik mahsuplaşmadan en az hasarla çıkacak grup olarak görülüyor. Aksi halde onların da mevcut sistemlerini PCS ve batarya gruplarıyla entegre etmeleri gerekecek.
Sonuç: Kendi Enerjinin Patronu Olmak
Kapanışta, Türk güneş enerjisi sektörünün çok dinamik olduğu ve bu tarz keskin mevzuat değişikliklerine hızla adapte olabileceği vurgulandı. Saatlik mahsuplaşma, şebekenin yükünü yatırımcıya devrederken; enerji yönetim sistemlerine, bataryalara ve yük kaydırma teknolojilerine yatırım yapan sanayicilerin ayakta kalarak “kendi enerjisinin patronu” olacağı yeni bir dönemin kapılarını araladı.